سیارات منظومه شمسی

سیارات خاکی یا زمین مانند چه تفاوت ها و شباهت هایی با هم دارند؟

 

Bottom of Form

ما امروزه می دانیم که سیارات چه هستند اما در مقایسه با مدت زمانی که بشر بر روی زمین زندگی کرده دانش ما از آنها بسیار جدید محسوب می شود. تا قرن 17 میلادی، سیارات برای منجمان نورهای اسرارآمیزی در آسمان بودند که به نظر می رسید در آسمان حرکت می کنند و سرعت برخی از آنها بیش از بقیه است. یونانیان باستان برای توصیف این اجسام مرموز و حرکات ظاهری شان، از لفظ planetes استفاده می کردند که به معنی «سرگردان» است (این اصطلاح امروزه هم به معنی سیارات است). بسیاری از فرهنگ های باستانی سیارات را به صورت خدایان یا قهرمانان و یا الهه ها می دیدند.

با ظهور تلسکوپ سیارات از رده موجودات آن جهانی خارج شدند و در ذهن انسان ها صورت واقعی خود را پیدا کردند. دانش مربوط به سیارات زمانی آغاز شد که گالیله و دانشمندانی دیگر به نظاره سیارات پرداختند و تلاش کردند ویژگی هایشان را توصیف کنند.

 

 تقسیم بندی سیارات

دانشمندان مدت مدیدی است که سیارات را به انواع خاصی طبقه بندی می کنند. تیر یا عطارد، ناهید یا زهره، زمین و مریخ «سیارات خاکی» نامیده می شوند.

سیارات بخش خارجی تر منظومه شمسی یعنی مشتری، کیوان یا زحل، اورانوس و نپتون به عنوان «غول های گازی» شناخته می شوند. دلیلش این است که بیشتر جرم آنها در جو عظیم شان قرار دارد و تنها یک هسته ریز سنگی در اعماق شان وجود دارد.

سیارات خاکی، سیارات زمین مانند یا سیارات سنگی هم نامیده می شوند. به این دلیل سیارات سنگی هم نامیده می شوند این است که به طور عمده از سنگ ساخته شده اند. در حال حاضر اطلاعات زیادی درباره سیارات خاکی وجود دارد که بیشتر بر پایه اکتشاف سیاره خودمان و فضاپیماهای به پرواز درآمده و مأموریت های نقشه برداری به دست آمده است.

زمین که یک نمونه سیاره سنگی است مبنای اصلی مقایسه است. با این حال، تفاوت های عمده ای بین زمین و سیارات خاکی دیگر وجود دارد. اجازه دهید ببینیم آنها از چه جهاتی با هم شباهت دارند و از چه جنبه هایی با یکدیگر متفاوت اند.

 

 

 

 

 زمین (ارض، EARTH – GLOBE )

 

خانه ما و و سومین سیاره سنگی از نظر فاصله از خورشید

زمین سیاره ای سنگی با یک جو است و دو همسایه نزدیکش ناهید و مریخ هستند. عطارد نیز سنگی است اما جوش بسیار اندک تا هیچ است. زمین یک هسته فلزی مذاب دارد که به وسیله یک گوشته سنگی و یک سطح خارجی سنگی در بر گرفته شده. حدود 75 درصد سطح زمین با آب پوشیده شده که این آب به طور عمده در اقیانوس های زمین وجود دارد. بنابراین حتی می توان گفت زمین یک سیاره آبی با هفت قاره است که این قاره ها گستره وسیع اقیانوس ها را از هم جدا و تفکیک کرده اند.

زمین همچنین دارای فعالیت های آتشفشانی و زمین ساختی است (که عامل زلزله و فرآیندهای کوه زائی است). جو زمین ضخیم است اما نه به سنگینی و یا تراکمی که جو غول های گازی هستند. گاز عمده جو، نیتروژن است و اکسیژن و مقادیر کمتری از گازهای دیگر نیز مابقی آن را تشکیل می دهند. بخار آب نیز در جو زمین وجود دارد. همچنین زمین دارای میدان مغناطیسی ای است که از هسته تولید می شود و به درون فضا هم کشیده می شود و به محافظت از ما در مقابل توفان های خورشیدی و پرتوهای دیگر کمک می کند.

 

 ناهید (زهره یا ونوس)

ناهید نزدیک ترین سیاره به زمین است. ناهید نیز یک سیاره سنگی است که فعالیت های آتشفشانی آن را ویران کرده اند و با یک جو سنگین خفقان آور که بیشتر از دی اکسید کربن تشکیل شده پوشیده شده. ابرهایی در جو ناهید وجود دارد که بارانی از اسید سولفوریک را به روی سطح خشک بیش از حد داغش می بارند. زمانی در گذشته های خیلی دور، ناهید احتمالاً اقیانوس های آب داشته است اما از بین رفته اند. درواقع قربانیان اثر گلخانه ای فرار آن شده اند. ناهید یک میدان مغناطیسی که در داخل اش تولید شده باشد ندارد. ناهید بسیار آهسته بر روی محورش می چرخد (243 روز زمینی معادل یک روز در ناهید است). این سرعت آهسته برای به جنبش درآوردن و ایجاد واکنش مورد نیاز در هسته و درنتیجه تولید میدان مغناطیسی کفایت نمی کند.

 

 تیر (عطارد: MERCURY )

نزدیک ترین سیاره سنگی به خورشید

عطارد یک سیاره کوچک تیره رنگ و نزدیک ترین سیاره به خورشید است. این سیاره مملو از آهن است. جو ندارد و هیچ آبی هم ندارد. ممکن است مقداری یخ در مناطق قطبی عطارد داشته باشد. عطارد زمانی یک سیاره آتشفشانی بوده اما امروزه فقط یک توپ سنگی است که وقتی به دور خورشید می گردد به تناوب یخ می زند و داغ می شود.

 

 

 

 مریخ: (بهرام ، MARS )

 

چهارمین سیاره نزدیک به خورشید

در میان همه سیارات زمین مانند، مریخ بیشترین شباهت را به زمین دارد. این سیاره از سنگ ساخته شده و مثل سیارات سنگی دیگر جو دارد هرچند که این جو بسیار نازک است. میدان مغناطیسی مریخ بسیار ضعیف است و یک جو دی اکسید کربنی نازک در مریخ وجود دارد. البته هیچ اقیانوس و یا جریان آبی روی این سیاره وجود ندارد اگر چه شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد در گذشته گرم تر بوده و آب داشته است.

 

 سیاره های سنگی ​​و خورشید

سیارات زمین مانند همه در یک ویژگی بسیار مهم مشترک اند و آن این که در مدارهایی نزدیک به خورشید به دور آن می گردند. به احتمال زیاد در طول دوره زمانی ای که خورشید و سیارات متولد شدند، ابتدا سیارات سنگی نزدیک به خورشید شکل گرفته اند. نزدیکی به خورشید بیشتر گاز هیدروژن و موجودی یخ هایشان را از بین برد. عناصر سنگی ​​توانستند در برابر گرما ایستادگی کنند به طوری که در مقابل گرمای ستاره تازه متولد شده از بین نرفتند.

غول های گازی هم ممکن است تا حدودی نزدیک به خورشید تازه متولد شده شکل گرفته باشند اما در نهایت به مواضع کنونی خود مهاجرت کردند. بخش بیرونی تر منظومه شمسی با هیدروژن، هلیوم و گازهای دیگر که بخش عمده ای از سیارات غول پیکر گازی را تشکیل می دهند مهربان تر بود. به هر صورت سیارات سنگی نزدیک به خورشید توانستند گرمای خورشید را تاب بیاورند و تا به امروز هم نزدیک به نفوذ و تأثیر آن باقی مانده اند.

وقتی دانشمندان سیاره شناس درباره سیارات سنگی مطالعه می کنند مطالب زیادی می آموزند که به آنها کمک می کند چگونگی شکل گیری سیارات سنگی ای که به دور ستاره های دیگر می گردند را نیز درک کنند. علم یک نعمت و فرصت است و آن چه که دانشمندان درباره ستاره های دیگر یاد گرفته اند به آنها کمک می کند درباره تاریخ به وجود آمدن و شکل گیری سیاره های خاکی بیشتر بیاموزند.

 

 

 

سیارات بیرونی

غول گازی (سیارهٔ بیرونی یا سیارهٔ مشتری‌سان) سیاره‌ای است که عمدتاً از سنگ و مواد جامد ساخته نشده، بلکه از گازهای مختلف ساخته شده‌است. این سیارات به طور کامل از گاز ساخته نشده‌اند و ستاره‌شناسان یک مرکز سنگی برای این سیارات در نظر می‌گیرند. منظومهٔ شمسی دارای چهار غول گازی به نام‌های هرمز، کیوان، اورانوس و نپتون است. به دلیل این که این سیارات دورترین سیارات منظومهٔ شمسی نسبت به خورشید هستند، آن‌ها را سیارات بیرونی می‌نامند. از آن‌جا که این سیارات از گاز ساخته شده‌اند، دارای چگالی کم هستند. علاوه بر بزرگ‌بودن، غول‌های گازی به سرعت می‌چرخند و پیرامون خود دارای حلقه هستند و ماه‌های بسیاری نیز دارند. از آن‌جا که این سیارات دورتر از سیارات درونی هستند، دانشمندان نتوانسته‌اند از نزدیک مطالعات گسترده‌ای بر روی آن‌ها انجام‌دهند. علاوه بر منظومهٔ شمسی، دانشمندان غول‌های گازی دیگری را در سامانه‌های خورشیدی دیگر کشف کرده‌اند که مانند هرمز هستند.

 

 

هرمز (مشتری ، برجیس و JUPITER)

 

هرمز یا مشتری بزرگ‌ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی و پنجمین سیارهٔ دور از خورشید است. این سیاره یکی از درخشان‌ترین اجرام آسمان شب است، تنها ماه، ناهید و گاهی اوقات مریخ درخشان‌تر هستند. میانگین فاصلهٔ مشتری از خورشید برابر با ۷۷۷٬۹۲۰٬۰۰۰ کیلومتر (۵٫۲ واحد نجومی) است. قطر استوایی این سیاره تقریباً ۱۴۳٬۰۰۰ (۸۹٬۰۰۰ مایل) است و به اندازه‌ای بزرگ است که همهٔ سیارات دیگر منظومهٔ می‌توانند در آن جای بگیرند. هم‌چنین می‌توان ۱٬۰۰۰ کرهٔ زمین را درون هرمز جای‌داد. ترکیبات این سیاره مانند ترکیبات یک ستاره است و اگر سنگینی آن ۸۰ برابر شود، تبدیل به یک ستاره می‌شود دورهٔ چرخش این سیاره ۹/۹۲۵ ساعت و تناوب مداری آن ۱۱ سال و ۳۱۳٫۸۳۹ روز است.

 

دمای هرمز °۱۴۸- سانتی‌گراد است و جو آن را هیدروژن (H۲) و هلیم (He) می‌سازند. این سیاره دارای سه حلقهٔ بسیار کدرتر از حلقه‌های زحل است که توسط فضاپیمای وویجر ۱ در سال ۱۹۷۹ کشف شده‌است. حلقهٔ اصلی مسطح است و ضخامت آن در حدود ۳۰ کیلومتر (۲۰ مایل) و گستردگی و وسعت آن تا حدود ۶٬۴۰۰ کیلومتر (۴٬۰۰۰ مایل) است. حلقهٔ دوم نیز ابر مانند است و ضخامت آن در حدود ۲۰٬۰۰۰ کیلومتر (۱۲٬۰۰۰ مایل) است. حلقهٔ سوم به دلیل شفافیت خود بسیار نازک است و از ذرات گرد و غباری که قطرشان به ۱۰ میکرون هم نمی‌رسد، ساخته شده‌است و تا حدود ۱۲۹٬۰۰۰ کیلومتر (۸۰٬۰۰۰ مایل) به لبهٔ بیرونی و تا حدود ۳۰٬۰۰۰ کیلومتر (۱۸٬۶۰۰ مایل) از درون گسترش می‌یابد. شمار ماه‌های مشتری ۶۳است. چهار ماه بزرگ هرمز،گانمید، کالیستو، آیو و اروپا هستند که توسط گالیلئو گالیله کشف شده‌اند و به ماه‌های گالیله‌ای مشهوراند. گانیمد بزرگ‌ترین ماه سامانه خورشیدی است.

 

 

کیوان(زحل ، SATRUN )

 

کیوان یا زحل دومین سیارهٔ منظومهٔ شمسی از دیدگاه جرم و اندازه و ششمین سیارهٔ دور از خورشید است. زحل در آسمان شب به راحتی با چشم غیر مسلح به عنوان یک نقطهٔ نسبتاً غیر درخشان قابل مشاهده است. این سیاره را می‌توان با یک تلسکوپ کوچک از روی حلقه‌های باشکوه آن پیدا کرد. دورهٔ چرخش کیوان ۱۰٫۶۵۶ ساعت و تناوب مداری آن ۲۹ سال و ۱۶۶٫۹۷ روز است.

جو کیوان از هیدروژن (H۲) و هلیم (He) ساخته شده‌است. گالیله برای نخستین بار در سال ۱۶۱۰ حلقه‌های زحل را مشاهده‌کرد. این سیاره دارای حلقه‌های بسیاری است که از میلیاردها ذرات یخی و سنگی به اندازهٔ یک دانهٔ شکر تا یک خانه ساخته شده‌اند. احتمالاً این حلقه‌ها بقایای خردشدهٔ دنباله‌دارها، سیارک‌ها و ماه‌ها هستند. بزرگ‌ترین حلقهٔ این سیاره ۲۰۰ برابر قطر آن است. اگرچه این حلقه‌ها تا هزاران مایل گسترش می‌یابند، حلقه‌های اصلی معمولاً حدود ۳۰ فوت ضخامت دارند. شمار ماه‌های زحل ۶۲استتیتان بزرگ‌ترین ماه زحل و دومین ماه بزرگ منظومهٔ شمسی پس از گانمید (ماه مشتری) است و اندازهٔ آن کمی بزرگ‌تر از تیر است.

 

اورانوس(

اورانوس هفتمین سیارهٔ دور از خورشید و سومین غول گازی بزرگ پس از مشتری، زحل است. اورانوس در درخشان‌ترین حالت خود، فقط با چشم غیر مسلح به عنوان یک نقطهٔ آبی–سبز قابل مشاهده است. دورهٔ چرخش اورانوس ۱۷/۲۴- ساعت و تناوب مداری آن ۸۴ سال و ۴/۴ روز است.

جو اورانوس از هیدروژن (H۲)، هلیم (He) و متان (CH۴) ساخته شده‌است. حلقه‌های اورانوس پس از حلقه‌های زحل و به کمک ستاره‌شناسان کشف‌شد. اورانوس دارای دو گروه حلقه است: نخست، «حلقه‌های سامانهٔ درونی» عمدتاً حلقه‌های باریک و تیره هستند. دوم، «حلقه‌های سامانهٔ بیرونی» (که توسط تلسکوپ فضایی هابل کشف شده‌اند) روشن‌رنگ و شامل دو حلقهٔ قرمز و آبی هستند. دانشمندان تا به امروز ۱۳ حلقه پیرامون اورانوس شناسایی کرده‌اند. شمارماه‌های اورانوس ۲۷استتیتانیا و ابرون بزرگ‌ترین ماه‌های اورانوس هستند که در سال ۱۷۸۷ توسط ویلیام هرشل کشف‌شدند.

 

نپتون (الهة اقیانوس )

نپتون چهارمین سیاره بزرگ منظومهٔ شمسی. و هشتمین سیارهٔ دور از خورشید و بازپسین سیارهٔ بیرونی منظومهٔ شمسی است که نمی‌توان آن را از زمین با چشم غیر مسلح مشاهده‌کرد. این سیاره با یک تلسکوپ کوچک به رنگ سبز و آبی به نظر می‌رسد. دورهٔ چرخش نپتون ۱۶٫۱۱ ساعت و تناوب مداری آن ۱۶۴ سال و ۲۸۸ روز است.

جو نپتون از هیدروژن (H۲)، هلیم (He) و متان (CH۴) ساخته شده‌است.. حلقه‌های غیرمعمولی نپتون یکسان نیستند، اما دارای گرد و غبارهای ضخیم درخشانی هستند که «کمان» نامیده می‌شوند. پنداشته می‌شود که حلقه‌های نپتون نسبتاً جوان هستند و عمر کوتاهی داشته‌اند. داده‌های سال ۲۰۰۵ نشان داد که ظاهراً حلقه‌های این سیاره بی‌ثبات‌تر از آن چیزی هستند که پیش از آن پنداشته می‌شد. شمار ماه‌های نپتون ۱۳استتریتون منحصر به فرد است و تنها ماه بزرگ منظومهٔ شمسی است که در جهت مخالف چرخش سیارهٔ خود (نپتون)، پیرامون آن می‌چرخد. تریتون تنها ماه کروی‌شکل نپتون است و ۱۲ ماه دیگر آن اشکال نامنظم دارند

 

 


/ 0 نظر / 92 بازدید